Çin’deki Özbekler ve Özbekçe

Abstract

Bugün Özbekçekonuşurların çoğunluğu Özbekistan ile komşu Türk ve İranî kökenli devletlerde-Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan, Afganistan ve Tacikistan-yaşamaktadırlar. Bunun yanı sıra bir kısım Özbek, Çin Halk Cumhuriyeti’nderesmî azınlık statüsü ile yaşamaktadır ve sayıları, bahsi geçen ülkelere göreçok daha azdır. Özbeklerin özellikle 18. yüzyıl itibariyle Çin’e yerleşmek içingeldiklerini görmekteyiz. Çin’deki Özbekler, nüfuslarının hem az hem de dağınıkolması nedeniyle çoğunlukla bir arada yaşadıkları Türk halkları ilekaynaşmışlar ve kimi zaman onların dillerinden kimi zaman da kültürlerindenetkilenmişlerdir. Bu halklar arasında Uygurlar ve Kazaklar başı çekmektedir.1957 yılında deneysel statüde de olsa Özbekler için Kiril alfabesioluşturulmuştur. Fakat, bir iki yıl içerisinde bu alfabenin deneysel statüsü tekrarortadan kaldırılmıştır. Bugün Özbeklerin kendilerine ait bir alfabeleri olmayıpArap harfli Uygur alfabesi kullanmaktadırlar. Özbekçe ile ilgili mevcutkaynaklar Çin’deki Özbekçenin bugünkü Özbekistan’ın edebî diline kaynaklık edendiyalektten farklı olarak özellikle İranîleşmemiş Özbek diyalektine işaretetmektedir. Bununla birlikte Çin’e gelen bütün Özbeklerin ilk zamanlar yalnızcaİranîleşmemiş Özbekçe konuşup konuşmadıklarını söylememiz zor görünmektedir.Buna neden olarak da bugün Yeni Uygurcanın Özbekçe üzerindeki büyük etkisigösterilebilir.