GERÇEKLİK ALGISININ SANATSAL YORUMLARI: ALGI, DUYUM VE TEMSİLE DAİR ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR

Abstract

Bu çalışma, çağdaş sanatın gerçeklik algısını nasıl dönüştürdüğünü ve bu dönüşümün algı, duyum, beden ve temsil eksenlerinde hangi kuramsal temellere dayandığını kapsamlı biçimde incelemektedir. Literatür taraması ve doküman analizine dayanan araştırma, nöroestetik, bilişsel bilim, fenomenoloji, medya teorisi ve dijital sanat alanlarında üretilen güncel çalışmaları sistematik biçimde değerlendirerek sanat-gerçeklik ilişkisine çok katmanlı bir bakış sunmaktadır. Elde edilen bulgular, estetik deneyimin yalnızca görsel bir süreç değil, duyusal-motor sistemlerden ödül devrelerine, dikkat ve bellek süreçlerinden kültürel yorumlama biçimlerine kadar uzanan geniş bir nörobiyolojik ve psikolojik ağ tarafından şekillendiğini ortaya koymaktadır. Çalışmada temsil, simülasyon ve hipergerçeklik kavramları üzerinden yapılan tartışmalar, çağdaş sanatın gerçeklik rejimlerini yeniden yazdığını; özellikle bedenlenmiş deneyim ve çokduyulu etkileşimin izleyici ile eser arasındaki ilişkiyi köklü biçimde dönüştürdüğünü göstermektedir. Dijital sonrası dönemde genişletilmiş gerçeklik, yapay zekâ ve veri temelli sanatsal pratikler, izleyiciyi pasif bir gözlemciden aktif bir katılımcıya dönüştürerek gerçeklik-deneyim-yorum üçgenini yeniden yapılandırmaktadır. Bu bağlamda çalışma, dijital otantiklik, deneyimsel yoğunluk ve etkileşim odaklı estetik modellerin güncel sanat ortamında giderek önem kazandığını vurgulamaktadır. Ayrıca literatürde uzunlamasına çalışmaların sınırlı olması, dijital ve sürükleyici ortamların algısal etkilerinin henüz yeterince incelenmemiş olması gibi araştırma boşluklarına dikkat çekmektedir. Genel olarak çalışma, sanatın dijital sonrası kültürde yalnızca estetik bir ifade alanı değil, aynı zamanda gerçeklik kavrayışının yeniden kurulduğu dinamik bir deneyim platformu sunduğunu göstermektedir.