Abstract
Bu araştırma, ilkokul üçüncü sınıf öğrencilerinin Hayat Bilgisi dersinde gerçekleştirdiği sözlü tarih çalışmaları ile aile büyüklerinin 1980 ve 1990'lardaki ilkokul deneyimlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımlarından iç içe geçmiş çoklu durum modeline göre tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul'daki bir devlet okulunda okuyan üçüncü sınıf öğrencilerinin velilerinden oluşmaktadır. Bu kapsamda araştırmanın çalışma grubunu 24 veli oluşturmaktadır. Veriler, öğrencilerin aile üyeleriyle yaptıkları görüşmeler yoluyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, dönemin eğitim sisteminin ve sosyo-kültürel atmosferinin günümüzden önemli ölçüde farklılaştığını göstermiştir. Sosyal eşitlik amacı güden tek tip "siyah önlük ve beyaz yaka" uygulamasının, şehirlerde bir özen ve statü göstergesine, kırsal kesimde ise bir yokluk ve idare etme pratiğine dönüştüğü görülmüştür. Öğretmen-öğrenci ilişkilerinin, öğretmenin bilginin ve otoritenin sorgulanamaz kaynağı olduğu, korku ve saygıya dayalı katı bir hiyerarşi üzerine kurulu olduğunu göstermiştir. "Eti senin, kemiği benim" deyimi, velilerin eğitimdeki pasif ve teslimiyetçi rolünü özetlemektedir. Fiziksel cezanın yaygın ve meşru bir disiplin aracı olduğu, ödüllerin ise "aferin" ve "onbaşı" kurdelesi gibi manevi pekiştireçlerle verildiği belirlenmiştir. Bu yöntem, tarihi soyut bir anlatı olmaktan çıkarıp, bireylerin deneyimini merkeze alan canlı ve anlamlı bir sürece dönüştürmektedir. Bu bulgular, sözlü tarih çalışmalarının ilkokul öğretim programlarında daha sık kullanılması gerektiğine işaret ederek, öğrencilerin tarih bilinci ve sosyal bilimler perspektiflerinin gelişimine katkı sağlamaktadır.