Abstract
Zararlı etkilerinden dolayı günümüzde hegzaklorosiklohegzan (HCH, C 6 H 6 Cl 6 ) kullanımı yasaklanmış olsa da geçmişten kalan üretim stokları hala mevcuttur. Son araştırmalar mekanokimyasal deklorinasyon prosesinin HCH’ın gideriminde umut vaat eden bir yöntem olduğunu göstermiştir. Ancak mekanokimyasal deklorinasyon prosesinin geçerli bir yöntem olabilmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bu amaçla mevcut çalışmada; içeriğinde çeşitli metal oksitler bulunduran uçucu kömür külü (UK) ve refrakter tuğla atığı (RT) kullanılarak hegzaklorosiklohegzan (HCH) izomerlerinin mekanokimyasal deklorinasyonu ilk defa araştırılmıştır. Mekanokimyasal deklorinasyon prosesi oda sıcaklığında gezegen hareketli bilyalı değirmende gerçekleştirilmiş ve giderim veriminin belirlenmesi amacıyla elektron yakalama dedektörlü gaz kromatografi (GC-ECD) cihazı kullanılmıştır. Sonuçlar 1:25 (m/m) oranında HCH:UK kullanılarak 600 dk sonunda HCH izomerlerinin tamamıyla giderildiğini göstermiştir. Organik klorun suda çözünür klora dönüşüm oranı ise %52’dir. Proses sonunda bilye sıcaklıkları 105 o C’ye kadar yükselmiş ve reaktif+HCH karışım sıcaklıkları da proses süresi ile birlikte sürekli olarak artmıştır. Tetraklorobenzenler (TeKBz) ve triklorobenzenler (TKBz) ise deklorinasyon sırasında tespit edilen izomerlerdir. Çalışma sonuçlarına göre HCH izomerlerinin mekanokimyasal deklorinasyonu, termal arıtma ve biotik parçalama uygulamalarına alternatif çevre dostu bir teknolojidir.